E se a novela e a pintura non fosen tan diferentes

Inicio/Blogs/BiosBardia/E se a novela e a pintura non fosen tan diferentes

E se a novela e a pintura non fosen tan diferentes

‘Chair Car’, (1965), de Edward Hopper.

Manuel Veiga Taboada.

Se a novela e a pintura non fosen tan diferentes como adoitamos pensar, entón teriamos que dicir que o xénero narrativo vai un pouco atrasado. Case poderiamos afirmar que moitos autores escriben aínda como en tempos de Delacroix ou, no mellor dos casos, como Manet. Pero ninguén, salvo afeccionados sen interese para a crítica ou as vendas, pinta hoxe como Manet e moito menos como Delacroix. O que non quita, por suposto, que sigamos admirando a ambos pintores, como admiramos aínda a Flaubert ou a Tolstoi.

Pero non. Pintura e literatura non son iguais. Podemos comparalas nalgún aspecto? Dise que a pintura non progresa. Os seus clásicos seguen sendo igual de admirábeis. Ademais, a pintura evolucionou de tal modo que hoxe os pintores parecen perdidos. Pero, non están perdidos tamén, dun modo similar, os escritores? Quizais as novelas se seguen vendendo porque os escritores, menos arriscados que os pintores, se negaron a saír do figurativismo, é dicir, das tramas ben delimitadas e conclusivas.

A novela viuse substituída polo cine e a pintura pola fotografía. Os novelistas encóntranse con que xa non hai nada que contar que non poida ser visto nunha película, con menos esforzo. E aos pintores xa non lles encargan retratos. Por se fose pouco, unha cámara dixital, a través dunha aplicación informática, pode transformar un disparo vulgar nun cadro da época pictórica que se escolla.

Pero quizais non deberiamos ir tan lonxe, para non correr o risco de quedarnos sen nada entre as mans.

O cerebro que le esixe unha certa orde lineal, pide, como dicía Forster, saber o que vén despois. Ao escritor resúltalle imposíbel desprenderse completamente da trama. Xa o intentaron nos 50-60 os obxectualistas franceses, con Robbe-Grillet. É imposíbel a literatura abstracta. Non se pode escribir como Jackson Pollock. Unha estrutura desintegrada como a de Cathedral é ilexíbel. Intentouno, timidamente, Carver co seu propio Catedral? Desde logo, intentouno, e antes que Pollock, Joyce, co Finnegans Wake, e xa sabemos o resultado.

Que podemos facer nós con todas estas ensinanzas da historia?

Creo que a cuestión non está en inventar nada, nin sequera en experimentar, pero si en dar algúns pasos adiante que poidan ser aceptados pola maioría dos lectores e que nos permitan saír deste marasmo decimonónico no que parece estar atrapada boa parte da novela actual. Unha novela tan convencional que parece ebria e autosatisfeita de repetir unha e outra vez as mesmas fórmulas.

Do mesmo modo que se superou o costume de describir as cellas e o nariz dos personaxes, con detalles que hoxe nos resultan surrealistas, do mesmo modo que o lector non soporta xa certos actos heroicos nin certos amores mal chamados románticos, do mesmo modo, creo, deberiamos dar algúns pasos máis e, repito, sen necesidade de experimentalismos.

Por exemplo, e no que respecta á verosimilitude. O historicismo é unha lacra da literatura actual. Os autores documéntanse como xornalistas, coa intención de reflectir coa maior perfección a realidade que nos intentan descubrir, sen darse conta de que non existe a literatura documental. A literatura é simplemente literatura, recrea, evoca, inventa, logra unha verosimilitude propia e individual de cada autor, non esa falsamente histórica á que nos teñen afeitos boa parte dos best-seller.

A verosimilitude na literatura constrúese con diálogos, ás veces interrompidos, ás veces inconcretos, pero que teñen a capacidade de recrear unha situación na nosa cabeza. A verosimilitude lógrase con descricións de trazos que poden parecer azarosos pero que fan espertar en nós un determinado ambiente, como neses soños intensos, pero só tecidos con tres ou catro retallos.

Como recorda isto que dicimos e evolución que supuxo a pintura impresionista! De repente, os pintores comezaron a realizar trazos soltos, figuras descentradas e sen acabar, puntos inconexos se se miraban de perto, e, non obstante, conseguían que a súa pintura resultase non só verdadeira, senón máis verdadeira que a anterior, menos impostada, menos artificiosa, menos preparada.

Tamén as tramas se deberían ver afectadas. Por que esa necesidade de encher todos os espazos? De describir cada paso dos personaxes, coma se o lector non fose, coa súa práctica, capaz de encher por si só os ocos? A literatura faise así aburrida, con liñas e parágrafos superfluos, coma se non houbese detrás nosa unha historia da literatura, unha longa experiencia con todo tipo de narracións que os lectores teñen xa asimiladas.

Por que aínda custa asimilar o estilo de narracións, como Manhattan Transfer, escrita por certo hai case cen anos, e na que a acción se traslada duns protagonistas a outros, en apenas unhas horas, dun lado a outro da cidade?

É que o lector aínda non está preparado para entender relatos como os de Carver que, en aparencia, non levan a ningures, pero que, non obstante, na súa concisión, son capaces de inquietarnos? Un estilo que lembra, por certo, os cadros de Hopper, como ben soubo ver algún editor que os usou para ilustrar as súas portadas.

Pode que o conservadorismo da novela actual teña que ver coa época que vivimos. Pero sempre foron lamentábeis os artistas que, sostendo un ideario político avanzado, na súa arte, non obstante, actuaron de modo retrógrado.


Source: BIOSBARDIA

2017-11-16T21:29:41+00:00 16 / 11 / 2017|BiosBardia|