Unha idea para renovar o xénero narrativo en galego

Inicio/Blogs/BiosBardia/Unha idea para renovar o xénero narrativo en galego

Unha idea para renovar o xénero narrativo en galego

Carta aos responsábeis do Premio Blanco Amor de Novela Longa

Desde a esquerda: Aurelio Gómez (asesor de Cultura da Deputación de Ourense), Alba Cid, Montse Pena Presas, Luís González Tosar (membros do xurado do certame que quedou deserto, 2017), Rosendo Fernández, vicepresidente da deputación, Xosé Carlos Caneiro e César Lorenzo Gil (tamén integrantes do xurado).

Xesús González Gómez.

Estimadas señoras e señores:

Como vostedes saberán, nestes momentos existen en Galicia catro premios de narrativa –de novela– considerados de “referencia”: o Blanco Amor de novela longa, o Xerais, o García Barros e, por fin dividido en dous, o Torrente Ballester, cada un deles coa súa traxectoria particular e as vicisitudes e problemáticas debidas. Todos os catro premios moi dignos, aínda cando hoxe en día talvez non teñan a repercusión sobre os lectores que tiveron no seu día. As causas desa falta de repercusión son moitas, e non imos agora e aquí nin enumeralas nin analizalas, aínda que non dubido que a vostedes lles interesaría que alguén as enumerase e analizase e, se fose posíbel, entregase pautas ou esquemas para a súa resolución. Causas que, está claro, non interesan só a vostedes, senón tamén aos responsábeis dos outros premios citados e aos colectivos formados por editores, libreiros, escritores e lectores, e mesmo críticos ou comentaristas literarios…

No plano persoal debo confesarlles que despois de ler bastantes, que non todas, das novelas galardoadas cos devanditos premios nos últimos seis ou sete anos, se a partir da lectura desas novelas debese emitir un diagnóstico sobre a novela galega hoxe, penso que sería contundente: a novela galega non está en crise… está en fase terminal. Ou tal impresión pode tirar un lector interesado, e un menos interesado, ao ler a maioría destas novelas. Este diagnóstico –realista ou pesimista?– vén, en certo xeito, a ser confirmado polo xurado da convocatoria 2017 do Premio Blanco Amor. Xurado ao que hai, antes de nada, que felicitar: os concursantes que se presentaron non merecían levar os cartos (públicos) que se debían entregar. O xurado debeu considerar que premiar un libro por premiar, é dicir, por non deixar deserto un concurso –concurso, repetimos, no que se barallan cartos públicos– era estafar os contribuíntes. Noutras palabras, se un concurso é convocado por unha editorial, esta pode premiar a quen lle pete: os cartos son seus e xa saberán os contábeis da empresa onde están mellor investidos. Se os cartos son públicos, o xurado debe actuar como servizo público. É dicir, polo mesmo prezo, entregar o mellor servizo aos usuarios. Ou postos en plan literario, premiar o mellor do mellor, e se non existe, se as propostas presentadas non alcanzan a categoría mínima esixida, rexeitalas en bloque (como se rexeitan ofertas nos concursos públicos de obras, comedores, etc. etc.) e declarar o premio deserto. Que se estenda o exemplo.

Poden vostedes, estimadas señoras e señores, pensar que se afirmo que a novela galega está en fase terminal o mellor que poden facer, xa que se trata de cartos públicos, é eliminar dunha vez por todas o premio que vostedes conceden e dedicalos a outros mesteres que realicen en verdade un servizo público. É unha opción, non o vou negar, mais eu envíolles esta carta para suxerirlles algúns cambios que, acho, serían para mellor, tanto para o galardón concedido por vostedes como para o conxunto da narrativa galega e, xa que logo, para o conxunto da nosa literatura.

Non vou facer a historia do Premio Blanco Amor de novela longa, que durante anos foi concedido e dotado por diversos Concellos do país. Non vou falar da importancia que tivo, sobre todo nos primeiros anos da súa concesión, etc. Agora o Premio é concedido por vostedes, non sei ben as causas nin por que se retiraron os Concellos, aínda que teño entendido que vostedes rescataron o premio e con ese rescate salvárono da desaparición: agora trátase de que o salven do naufraxio.

Penso, estimadas señoras e señores, que o primeiro que debería facer é retirar ese engadido de “novela longa” ao premio Blanco Amor. As novelas son boas ou malas, iso é o importante, que sexan longas ou curtas, ese é outro cantar. Curta é Pedro Páramo, de Juan Rulfo, e é unha gran novela. Longa é Los cipreses creyentes, perdón pola confusión, Los cipreses creen en Dios, de José María Gironella, e non é tan boa novela. Podía incluír exemplos nosos, é dicir, galegos, pero, para que? En fin, o que queremos dicir é que o de novela longa sobra xa na convocatoria: o premio cumpriu amplamente esa “función” (a do “cultivo da novela longa”), agora cómpre que realice novas, penso eu.

“Funcións” novas. Se o Premio Blanco Amor de novela longa realizou durante anos a función pola que foi creado, chegou xa un momento en que esa función ficou esgotada. Por diversas causas, que non imos enumerar. Algunhas destas causas son, ou foron, alleas ao premio en si e teñen que ver máis co desenvolvemento da literatura e da sociedade que con calquera outra cousa. Unha destas causas talvez serían as diferentes concepcións de novela que se barallan hoxe no mundo literario.

É a partir desta última causa (sic) que o galardón, o premio que vostedes, estimadas señoras e señores, conceden, se pode renovar e pode, novamente, render un servizo á literatura galega e, xa que logo, aos lectores e escritores galegos, en primeira instancia, e aos editores e libreiros en segunda e, xa en última instancia, aos comentaristas ou críticos literarios. Como pode realizar o Premio Blanco Amor ese servizo?

O novo nome debería ser Premio Blanco Amor de Prosa. Hoxe, cando as barreiras entre os xéneros foron escangalladas, un premio concedido por unha institución pública, como é o galardón concedido por vostedes, estimadas señoras e señores, debe situarse á cabeza para premiar e promocionar aquelas formas literarias que están hoxe na avanzada literaria e que no noso país, infelizmente, ou non son cultivadas ou os editores teñen medo de publicalas, por non seren rendíbeis, ou por medo a quen non sexan rendíbeis. Desde o libro de viaxes até o diario ou a autobiografía, pasando polos libros de lembranzas e outros. Libros como Danubio, de Claudio Magris, A loucura Baudelaire, de Roberto Calasso, Os aneis de Saturno, de G. Sebald, Limonov, de E. Carrére, Final de novela en Patagonia, de Mempo Giardinelli, Ensaio sobre o cansazo, de Peter Handke, Laëtitia ou a fin dos homes, de Ivan Jablonka, ou mesmo HHhH, de Laurent Binet, etc., son novelas? Algúns poida que si, outro clarisimamente non, mais son grandes libros narrativos. Libros que de seren escritos en galego serían, maiormente, rexeitados polas editoriais do país e, de seguro, eliminados de calquera premio literario –de narrativa– dos que se conceden entre nós xa na primeira “peneira”. De aí a necesidade dun premio que recoñeza estas novas (sic) formas da prosa literaria que hoxe por hoxe están no ámago da nosa contemporaneidade, e así, señoras e señores responsábeis da convocatoria do Premio Blanco Amor, que lles suxerimos que de agora en adiante, é dicir, a partir da próxima convocatoria, introduzan cambios nas bases do premio, sobre todo nas tres primeiras: “Primeira.- Poderán participar nel todos os autores e autoras que presenten unha ou varias obras escritas en lingua galega segundo a normativa oficial. Segunda.- As novelas terán unha extensión mínima de 150 folios mecanografados ou escritos en ordenador (fonte Times New Roman, tamaño de fonte 12) a unha soa cara e a dous espazos, ou de 75 folios mecanografados ou escritos en ordenador (fonte Times New Roman, tamaño de fonte 12) a dúas caras e a dous espazos. Terceira.- As obras presentadas terán que ser inéditas”. Estas tres primeiras poderían reconverterse nunha única (e primeira) base: “Poden optar ao Premio Eduardo Blanco Amor obras en prosa escritas en lingua galega e inéditas. Enténdese como prosa un texto de carácter predominantemente literario, sen limitación no xénero: novela, libro de viaxes, memorias, biografía, diarios, etc. O autor da obra garantirá a autoría e a orixinalidade da obra presentada ao Premio, que a obra non foi presentada a ningún outro premio ou certame pendente de adxudicación, e que non é copia nin modificación de ningunha outra. Os autores participantes só poderán gañar o galardón unha soa vez”. No apartado “xénero” non se introduce o relato ou o conto porque os libros de relatos e de contos hai que lelos na súa totalidade, o que é unha dificultade nun concurso literario. Unha novela pódese ler case en diagonal para saber de que vai e mesmo chegar a unha valoración máis ou menos axeitada: un libro de contos hai que ler todos os contos, o que para aquel membro dun xurado que teña que ler 12 ou 14 libros é un pouco pesado ter que ler libros de contos e, ademais, case todo lector adoita a menosprezar o conto fronte á novela, polo que recomendamos que os concursos en que se premien contos ou relatos sexan concursos específicos para contos ou relatos.

Debo dicirlles, para que non se chamen a engano, que esta primeira base é, con algunha eliminación, unha adaptación ao galego da primeira base do Premi Josep Pla de Prosa concedido pola Editorial Destino e do que hai poucos semanas se conmemorou o 50 aniversario. Este galardón premiou novelas: Onades sobre unha roca deserta, de Terenci Moix, foi o primeiro libro premiado e lanzou na literatura catalá o seu autor. O ano seguinte o premio concedeuse a Baltasar Porcel, non descubriu un autor, mais si que, digamos, o “canonizou”. Noutras convocatorias concedéuselles o galardón a novelistas como: Robert Saladrigas, Llorenç Villalonga, Miquel Àngel Riera, Gabriel Janer Manila, etc. En 1970, na súa terceira convocatoria, premiouse o libro de Tomàs e Teresa Pàmies, Testament a Praga: foi o primeiro libro de testemuño premiado polo “Josep Pla”. Logo houbo outros como El vel de Maia, de Marià Manent, Temps barrat, de Alexandre Cirici Pellicer (segundo volume das súas memorias), Gent que he conegut, de Jaume Miravitlles, Quadern venecià, de Àlex Susanna e outros máis; libros de testemuño, de memorias ou dietarios. En 1976 gañou o premio Josep Maria Castellet co ensaio Josep Pla o la raó narrativa e en 1998 Valentí Puig con L’home de l’abric, outro ensaio sobre Pla. No 1975, Enric Jardí gañárao con Història del Cercle Artístic Sant Lluc. En 1995 Isabel Olesti gañouno con Dibuix de dona amb ocells (contos). Dez anos antes o premio concedérase a Dotze biografies imperfectes, de Gerard Vergès, que se pode considerar un libro de relatos, etc. Estatisticamente, digamos que o 60% dos libros premiados foron novelas e o resto está conformado por libros de memoria, dietarios, libros de ensaio, de contos, etc.

Si, penso que o Premio Blanco Amor pode reconverterse e facer un novo servizo á literatura galega. Os xéneros de que falamos enriba: dietario, memorias, libros de viaxe, etc., case non existen na nosa literatura, talvez necesiten un trampolín para o seu lanzamento, por que non pode ser o Premio Blanco Amor ese trampolín? A crise da nosa novela non se vai resolver xa a base de premios literarios. Talvez a desaparición destes premios de novela axudase, por efecto de rexeitamento, á renovación da nosa novela. Unha renovación tan urxente como necesaria. Mais ese é outro problema. O problema actual é que diversos xéneros literarios que están no ámago da nosa contemporaneidade, como dixemos, non gozan do favor editorial no noso pais e, xa que logo, do favor dos escritores, porque ninguén, ou case ninguén, escribe para que non lle publiquen. O que non sabemos é se gozarían do favor do lector. Teñan vostedes o valor necesario e reconvertan o Premio Blanco Amor. Non o limiten á novela porque, estou seguro, os membros do xurado volveranse atopar na mesma situación que o da pasada edición: premiamos ou non premiamos? Ante a dúbida, mellor non premiar.

Evidentemente, señoras e señores, deben vostedes manter, entre outras, base oitava: “Oitava.- O premio poderase declarar deserto, de non existiren obras de calidade adecuada a xuízo do xurado”.

Desexándolles que teña un bo 2018, despídese de vostedes o s. s. s.


Source: BIOSBARDIA

2018-01-24T08:10:46+00:00 24 / 01 / 2018|BiosBardia|