O ‘mainstream’ galego

Inicio/Blogs/BiosBardia/O ‘mainstream’ galego

O ‘mainstream’ galego

Libros sobre Galicia.

Eva Moreda.

Lin con interese o artigo en que Manuel Veiga se preguntaba se Bernhard, Carver ou Modiano poderían hoxe editarse en galego, para a continuación responderse a si mesmo que non. Léase o que segue como conxunto de reflexións que me provocou o artigo de Veiga, sen ánimo de refutar ou polemizar.

Nunha serie de micropolémicas (por chamarlles algo) que se sucederon nos últimos meses en Twitter, Facebook e este mesmo portal, teño observado unha certa tendencia a identificar “literatura galega” ou “sistema literario galego” con “narrativa mainstream galega”, e coido que Veiga peca aquí do mesmo. Non o digo como demérito, xa que en realidade neste erro caemos todos decote e é ademais ben comprensible: a narrativa mainstream, aquí e en calquera lugar do mundo, é o que se vende máis, o que se ve máis, o que se traduce máis (ou polo menos se percibe como máis traducíbel).

Chegados a este punto, coido que non teño máis remedio que definir o que entendo eu por narrativa mainstream. Vou aventurarme e dicir que é narrativa que pode ser lida por un número amplo de persoas; non é excesivamente difícil nin experimental, pero ao mesmo tempo ten ou aspira a ter lexitimidade cultural (ao contrario que a ficción popular ou que certas formas de experimentalismo), cousa que a miúdo fai tratando temas profundos e candentes do noso tempo. Por dar unha definición de andar por casa: o que se comenta e se reseña nos suplementos culturais de diarios tipo El País, El Mundo e demais. Moita desta narrativa mainstream, en moitos sistemas literarios, aspira a inquedar e facer pensar o lector pero tampouco demasiado, non vaia ser. (Un exemplo de moda estes días é Kazuo Ishiguro: lea vostede esta novela e, ademais dunha experiencia estética razoabelmente satisfactoria, poderá comentala e quedar como dios cando nunha cea familiar se fale dos problemas éticos da clonación humana ou do clasismo británico. Non lea e sobre todo non comente vostede a Gilbert Sorrentino ou Donald Barthelme, porque entre tantos posmodernismos non se sabe ben que mensaxe queren transmitir, e iso é de dexenerados que non aman os libros).

Á hora de definir o mainstream, porén, moitas veces é máis unha cuestión de atributos que unha cuestión de como é recibida unha obra, como funciona no sistema literario correspondente. Nos suplementos literarios que mencionei arriba, ben pode pasar e pasa que Roberto Bolaño e Almudena Grandes sexan reseñados un a carón do outro, sendo como son proxectos literarios ben distintos en ambición, en significación e en calidade: Bolaño non che dá tema de conversación para ceas familiares (a non ser que teñas unha familia un tanto especial) como si cho pode dar Grandes. Pero tampouco hai que esquecer que a Roberto Bolaño custoulle ser considerado parte deste mainstream, e aínda así imaxino que as vendas dos seus libros están por debaixo dos de Grandes e que para o lector medio en castelán será un dexenerado coma os dous que puxen arriba.

Non coñezo a fondo os casos de Bernhard, Carver ou Modiano pero non me estrañaría nada que tivesen pasado as súas dificultades antes de convertérense en parte do que hoxe é o mainstream: é dicir, aínda mantendo a singularidade e a significación do proxecto literario, gañar unha visibilidade e unha lexitimidade que fagan que máis lectores se acheguen a eles.

Penso que Veiga non repara no seu artigo en que aínda quedan redutos de narrativa galega non mainstream. Hai pouco reseñei para esta web A identidade fascinada, de Antonio Piñeiro, e proximamente publicarei a reseña de Ana e os homes, de Mario Caneiro. Como explico con máis detalle nas reseñas, coido que os dous presentan en certa medida algunha das características que Veiga sinala nos tres autores arriba citados. Hai en ambos casos un retratar Galicia como sen pretendelo, un usar a realidade de un como punto de partida para crear un universo literario sen caer no realismo histérico e identitario que no fondo vén sendo unha serie de idealismo pedagóxico (as cousas como deben ser, non como son). Pero o que si é certo é que estes dous libros, e outros moitos, non poden considerarse parte do mainstream do noso contexto: o de Piñeiro tivo algo máis de pulo, pero non son libros que atopemos recomendados no ensino ou nos clubs de lectura, enxalzados por blogs e contas de redes sociais, distinguidos nos numerosos premios destinados ás mellores obras do ano e por tanto a construír o discurso do que é mainstream ou o que non.

O conto é que eu non sei ata cando teremos na nosa literatura eses espazos non mainstream. Creo que hoxe Bernhard, Carver ou Modiano se cadra atoparían un oco na literatura galega. Dentro de dous, cinco, dez anos? Xa non sei. O mainstream ten moitas cousas boas: fai visíbeis obras significativas, como dixen antes, e en literaturas grandes e normalizadas pode servir para crear as condicións materiais e económicas para que outras obras menos comerciais poidan saír adiante. Na nosa? Por razóns de puro tamaño, non sei se será sequera factible un mainstream (literatura comercializada, non esquezamos), xa non digamos usar o mainstream para subsidiar o que non o é.

Aquí, coido, as opcións podían ser dúas. Ou ben renunciar, de momento, a sermos unha literatura normal co seu mainstream e vivir un pouco como no franquismo, na máis insolente ignorancia do mercado e preocupándonos doutras cousas como escribir obras coas que esteamos contentos e que creamos que acheguen algo que ninguén achegou nunca, aínda que as lean tres persoas; ou ben centrarnos no mainstream e liquidar todo o demais. Esta segunda opción parece ser a escollida polo sistema literario galego (non así en plan conspiración na Illa de San Simón, claro, pero si en xeral, xa sexa por decisión consciente ou por inercia). Por iso, penso, é ben comprensíbel que Veiga identifique “narrativa mainstream galega” con “literatura galega”: se xa o vai comendo todo!

Eu, persoalmente, se tivese que votar,votaría pola primeira opción. Vexo moito nas redes sociais e demais un discurso que se pode resumir en “demostremos que a literatura galega ten os mesmos xéneros ca as demais, as mesmas historias ca as demais, os mesmos libros que as demais”. Eu propoñería: Fagamos o propósito de que cando un lector remate un libro en galego pense: “Este libro é totalmente diferente a calquera cousa que lin nunca antes. Non se parece a nada do que podería atopar en calquera outra literatura. Conta unha historia distinta e a conta de xeito diferente. Isto é algo que sempre atopo na literatura escrita en galego. Por iso quero recuncar na literatura galega a próxima vez”.


Source: BIOSBARDIA

2017-11-02T21:30:17+00:00 02 / 11 / 2017|BiosBardia|