‘Cando levanten as brétemas’, cru relato da Guerra de Bosnia

Inicio/Blogs/BiosBardia/‘Cando levanten as brétemas’, cru relato da Guerra de Bosnia

‘Cando levanten as brétemas’, cru relato da Guerra de Bosnia

Josip Mlakić.

Pablo Fernández Barba.

Que unha novela como Cando levanten as brétemas, do escritor e guionista croata Josip Mlakić, chegase a nós da man da tradución ao galego de Jairo Dorado Cadilla, é un luxo que non merecemos. Así o digo. Cando Periférica editou hai uns anos o Manual de exilio, de Velibor Čolić, apareceu recomendada e publicitada por terra, mar e aire: un podía atopar a novela ata na sopa do caldo a pouco que se descoidase, e coido que funcionou dabondo como produto comercial dentro do mercado español. Traio o exemplo por proximidade temática (as vivencias dun veterano da guerra de Bosnia) e por proximidade editorial xeográfica, non porque me prestase especialmente (arranca moi ben e vaise desinflando ata rematar un pedindo a hora sesenta páxinas antes do final). Pero en Cando levanten as brétemas estamos a falar dunha novela moi, moi superior, inédita en castelán. Un auténtico agasallo para os lectores en galego ao que apenas se lle prestou atención, sendo a pouca que recibiu fugaz e inxusta.

Editada e traducida cun coidado e cun gusto exquisitos, con continuas referencias sociais, culturais e políticas a pé de páxina (práctica habitual na colección de Hugin e Mugin), a novela de Mlakić lévanos de volta á fronte oriental da guerra de Bosnia a través das lembranzas dun veterano croata das trincheiras que se recupera do estrés postraumático nun hospital psiquiátrico. A petición do seu médico, o protagonista comeza redactar unha colección de diapositivas da contenda (inconexas algunhas, outras non tanto), cun relato cru, ás veces distante, ás veces íntimo, que alterna habilmente a narración entre a primeira e a terceira de persoa para dotar de credibilidade a esquizofrenia moral e afectiva provocada pola guerra. Mlakić foxe deliberadamente da pirotecnia ou do morbo, e opta por un estilo seco de máis, case neutro. Nesta liña, unha das moitas virtudes da novela reside na ausencia dun discurso antibelicista explícito, de tipo adoutrinante, para entendérmonos. Atopamos no seu sitio algo moito máis elaborado, sutil e, polo tanto, crible. A narración completamente normalizada da execución a sangue frío dun antigo compañeiro de xogos é, se cadra, o mellor exemplo da distancia tomada sobre calquera sentenza de tipo moral. Tampouco comete o autor o erro de caer en expresións de exaltación nacional para xustificar nada, que xa é dicir moito nunha novela ambientada no desmembramento da antiga Iugoslavia. De feito, tamén aquí toma distancia dende o principio cunha explicación memorable sobre a proporcionalidade directa que hai entre o fervor patriótico e a distancia á fronte.

Estamos ante un relato no que non se xustifica nada, no que non se defende nada. Un relato sobre a deshumanización producida pola barbarie onde non hai bos nin malos nin moito menos heroes. Só seres grises metidos en buratos sucios que pasan frío e fame, espectros que matan segundo esperan a que os maten, monstros que queiman as casas dos veciños ou que ven como aqueles queiman as súas, fantasmas que entre tiroteos e bombardeos beben, len ou escoitan música mentres, coma no título da novela de Kundera, as súas vidas están noutra parte, agochadas polas brétemas do título que o cobren todo como alegoría da propia guerra. O desacougo é constante e, nese aspecto, a novela non é doada: moitas das imaxes, na súa sinxeleza, son dunha crueldade devastadora, e voume resistir a describilas aquí para non estragar a sensación que provoca de primeiras a súa lectura, aínda que non poida deixar escapar estas liñas sen lembrar o passariño de Kavi ou a vella da aldea arrasada. Sería inxusto. Como inxusto sería non recoñecer o traballo literario que nos brinda Dorado Cadilla en tradución directa do (serbo) croata que, alén da propia narración, sae con ben das formas coloquiais e adapta con éxito a fala dun personaxe afectado de problemas de dicción.

Sen dúbida, do que máis me prestou nestes últimos meses, e iso que aínda non me dei recuperado do Limónov, de Emmanuel Carrère. Sexa “escollido” ou por obriga, Cando levanten as brétemas está entre o mellor que se pode ler en galego a día de hoxe.

♦ Cando levanten as brétemas, de Josip Mlakić. Tradución de Jairo Dorado Cadilla. Hugin e Munin, 2016. 190 páxinas. ♠16€


Source: BIOSBARDIA

2019-02-14T07:24:26+00:00 14 / 02 / 2019|BiosBardia|